Projekt ustawy o podstawie prawnej badania trzeźwości pracownika

Projekt z dnia 17 maja 2021 r.

U S T A W A

z dnia ………………. 2021 r.

o zmianie ustawy – Kodeks pracy oraz ustawy o wychowaniu w trzeźwości i

przeciwdziałaniu alkoholizmowi

Art. 1. W ustawie z dnia 26 czerwca 1974 r. – Kodeks pracy (Dz. U. z 2020 r. poz.

1320) wprowadza się następujące zmiany:

1) po art. 221b dodaje się art. 221c–art. 221h w brzmieniu:

Art. 221c

. § 1. Jeżeli jest to niezbędne do zapewnienia ochrony życia i zdrowia

pracowników lub innych osób lub ochrony mienia pracodawcy, pracodawca może

wprowadzić kontrolę trzeźwości pracowników.

§ 2. Kontrola trzeźwości, o której mowa w § 1, nie może naruszać godności oraz

innych dóbr osobistych pracownika.

§ 3. Kontrola trzeźwości jest przeprowadzana przez pracodawcę w sposób

ustalony zgodnie z § 10.

§ 4. Kontrola trzeźwości obejmuje badanie przy użyciu metod niewymagających

badania laboratoryjnego polegające na stwierdzeniu obecności albo braku alkoholu

w organizmie pracownika.

§ 5. Informację, wskazującą na obecność alkoholu w organizmie pracownika,

pracodawca przetwarza wyłącznie do celów, dla których została zebrana i przechowuje

w aktach osobowych pracownika przez okres nieprzekraczający 6 miesięcy od dnia jej

zebrania.

§ 6. W przypadku zastosowania kary upomnienia, kary nagany lub kary pieniężnej

informację, o której mowa w § 5, pracodawca przechowuje w aktach osobowych

pracownika do czasu uznania kary za niebyłą, zgodnie z art. 113.

§ 7. W przypadku, w którym informacja, o której mowa w § 5, może stanowić lub

stanowi dowód w postępowaniu, a pracodawca jest stroną tego postępowania lub

powziął wiadomość o wytoczeniu powództwa lub wszczęciu postępowania, okres, o

którym mowa w § 5, ulega przedłużeniu do czasu prawomocnego zakończenia

postępowania.

2 –

§ 8. Po upływie okresów, o których mowa w § 5, 6 lub 7, uzyskana w wyniku

kontroli trzeźwości informacja, wskazująca na obecność alkoholu w organizmie

pracownika, podlega zniszczeniu.

§ 9. Do przetwarzania informacji, o której mowa w § 5, mogą być dopuszczone

wyłącznie osoby posiadające pisemne upoważnienie do przetwarzania takich informacji

wydane przez pracodawcę. Osoby dopuszczone do przetwarzania takich informacji są

obowiązane do zachowania ich w tajemnicy.

§ 10. Grupę lub grupy pracowników objęte kontrolą trzeźwości, metodę kontroli

oraz sposób jej przeprowadzenia ustala się w układzie zbiorowym pracy lub w

regulaminie pracy albo w obwieszczeniu, jeżeli pracodawca nie jest objęty układem

zbiorowym pracy lub nie jest obowiązany do ustalenia regulaminu pracy.

§ 11. Pracodawca informuje pracowników o wprowadzeniu kontroli trzeźwości

w sposób przyjęty u danego pracodawcy, nie później niż 2 tygodnie przed rozpoczęciem

jej przeprowadzania.

§ 12. W związku z zatrudnieniem pracownika pracodawca przed dopuszczeniem

pracownika objętego kontrolą trzeźwości do pracy przekazuje mu w formie pisemnej

informacje, o których mowa w § 10.

Art. 221d

. § 1. Pracodawca nie dopuszcza do wykonywania pracy pracownika,

jeżeli kontrola trzeźwości, o której mowa w art. 221c § 1, wykaże obecność alkoholu

w organizmie pracownika, wskazującą na stan po użyciu alkoholu – w rozumieniu art.

46 ust. 2 ustawy z dnia 26 października 1982 r. o wychowaniu w trzeźwości

i przeciwdziałaniu alkoholizmowi (Dz. U. z 2019 r. poz. 2277, z 2020 r. poz. 1492 oraz

z 2021 r. poz. 41 i 694) – albo zachodzi uzasadnione podejrzenie, że stawił się on do

pracy w stanie po użyciu alkoholu lub spożywał alkohol w czasie pracy.

§ 2. Okoliczności stanowiące podstawę niedopuszczenia pracownika do

wykonywania pracy przekazuje się pracownikowi do wiadomości.

§ 3. Na żądanie pracodawcy lub pracownika niedopuszczonego do wykonywania

pracy, badanie stanu trzeźwości pracownika przeprowadza uprawniony organ powołany

do ochrony porządku publicznego.

§ 4. Badanie, o którym mowa w § 3, przeprowadza się przy użyciu metod

niewymagających badania laboratoryjnego.

§ 5. Dopuszcza się badanie krwi jako następstwo badania przeprowadzonego

metodą, o której mowa w § 4, albo jeżeli nie ma możliwości wykorzystania tej metody.

3 –

Zabiegu pobrania krwi dokonuje osoba posiadająca odpowiednie kwalifikacje

zawodowe.

§ 6. Okres niedopuszczenia pracownika do wykonywania pracy jest okresem

usprawiedliwionej nieobecności w pracy, za który – w przypadku uzyskania wyniku

badania stwierdzającego brak alkoholu w organizmie pracownika – pracownik

zachowuje prawo do wynagrodzenia.

§ 7. Organ przeprowadzający badanie, o którym mowa w § 3, przekazuje

pracodawcy i pracownikowi niedopuszczonemu do wykonywania pracy informację w

formie pisemnej, obejmującą imię i nazwisko osoby badanej oraz jej numer PESEL, a w

przypadku jego braku – rodzaj i numer dokumentu potwierdzającego tożsamość, datę,

godzinę oraz minutę przeprowadzonego badania, a także jego wynik. W przypadku

przeprowadzenia kilku pomiarów, organ przeprowadzający badanie przekazuje

informację o wyniku każdego z nich.

Art. 221e

. § 1. Jeżeli jest to niezbędne do zapewnienia ochrony życia i zdrowia

pracowników lub innych osób lub ochrony mienia pracodawcy, pracodawca może

wprowadzić kontrolę pracowników na obecność środków działających podobnie do

alkoholu w ich organizmach.

§ 2. Przepisy art. 221c § 2–12 stosuje się odpowiednio.

Art. 221f

. § 1. Pracodawca nie dopuszcza do wykonywania pracy pracownika,

jeżeli kontrola, o której mowa w art. 221e § 1, wykaże obecność środka działającego

podobnie do alkoholu w organizmie pracownika albo zachodzi uzasadnione podejrzenie,

że stawił się on do pracy w stanie po użyciu takiego środka lub zażywał taki środek

w czasie pracy.

§ 2. Przepisy art. 221d § 2–4 i § 6 i 7 stosuje się odpowiednio.

§ 3. Dopuszcza się badanie krwi lub moczu jako następstwo badania

przeprowadzonego przez uprawniony organ powołany do ochrony porządku

publicznego przy użyciu metod niewymagających badania laboratoryjnego albo jeżeli

nie ma możliwości wykorzystania tej metody. Zabiegu pobrania krwi dokonuje osoba

posiadająca odpowiednie kwalifikacje zawodowe.

Art. 221g

. Minister właściwy do spraw zdrowia w porozumieniu z ministrem

właściwym do spraw wewnętrznych oraz ministrem właściwym do spraw pracy określi,

w drodze rozporządzenia:

4 –

1) warunki i sposób przeprowadzania przez pracodawcę oraz przez uprawniony organ

powołany do ochrony porządku publicznego badań na obecność alkoholu

w organizmie pracownika oraz badań na obecność środków działających podobnie

do alkoholu w organizmie pracownika,

2) sposób dokumentowania badań, o których mowa w pkt 1,

3) wykaz środków działających podobnie do alkoholu

mając na uwadze dostępną metodykę takich badań, konieczność zapewnienia ochrony

życia i zdrowia pracowników lub innych osób lub ochrony mienia pracodawcy, a także

sprawnego przeprowadzenia badań i zagwarantowania wiarygodności wyników badania

krwi i moczu, przy jednoczesnym poszanowaniu godności oraz innych dóbr osobistych

pracownika.

Art. 221h

. Przepisy art. 221c–art. 221g stosuje się odpowiednio do pracodawców

organizujących pracę wykonywaną przez osoby fizyczne na innej podstawie niż

stosunek pracy oraz osoby fizyczne prowadzące na własny rachunek działalność

gospodarczą.”;

2) w art. 108 § 2 otrzymuje brzmienie:

§ 2. Za nieprzestrzeganie przez pracownika przepisów bezpieczeństwa i higieny

pracy lub przepisów przeciwpożarowych, opuszczenie pracy bez usprawiedliwienia,

stawienie się do pracy w stanie po użyciu alkoholu lub środka działającego podobnie do

alkoholu lub spożywanie alkoholu lub zażywanie środka działającego podobnie do

alkoholu w czasie pracy – pracodawca może również stosować karę pieniężną.”.

Art. 2. W ustawie z dnia 26 października 1982 r. o wychowaniu w trzeźwości

i przeciwdziałaniu alkoholizmowi (Dz. U. z 2019 r. poz. 2277, z 2020 r. poz. 1492 oraz

z 2021 r. poz. 41 i 694) wprowadza się następujące zmiany:

1) uchyla się art. 17;

2) w art. 47 ust. 2 otrzymuje brzmienie:

2. Minister właściwy do spraw zdrowia i minister właściwy do spraw

wewnętrznych w porozumieniu z Ministrem Sprawiedliwości określą, w drodze

rozporządzenia, warunki i sposób przeprowadzania badań w celu ustalenia zawartości

alkoholu w organizmie, sposób ich dokumentowania oraz weryfikacji, mając na uwadze

konieczność zapewnienia sprawnego przeprowadzenia badań oraz zagwarantowania

wiarygodności ich wyników.”.

5 –

Art. 3. Do badań krwi w celu ustalenia zawartości alkoholu w organizmie pracownika,

których wyniku nie uzyskano przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy, stosuje się

przepisy ustawy zmienianej w art. 1, w brzmieniu nadanym niniejszą ustawą.

Art. 4. Do postępowań w sprawie nałożenia na pracownika kary porządkowej, o której

mowa w art. 108 § 2 ustawy zmienianej w art. 1, wszczętych i niezakończonych przed dniem

wejścia w życie niniejszej ustawy, stosuje się przepisy dotychczasowe.

Art. 5. Ustawa wchodzi w życie po upływie 14 dni od ogłoszenia.

ZA ZGODNOŚĆ POD WZGLĘDEM

PRAWNYM, LEGISLACYJNYM I REDAKCYJNYM

Iwona Ziendalska

Zastępca Dyrektora Departamentu Prawnego

w Ministerstwie Rozwoju, Pracy i Technologii

 

/podpisano elektronicznie/

 

 

 

 https://legislacja.rcl.gov.pl/projekt/12347305/katalog/12791117#12791117

 

 

 

 

 

Pracodawcy mają problemy wobec nieuregulowania procedury prewencyjnej kontroli trzeźwości pracownika. Dlatego RPO w grudniu 2020 r. zwrócił się do ministra rozwoju, pracy i technologii Jarosława Gowina o przyspieszenie prac nad wprowadzeniem kompleksowej regulacji umożliwiającej przeprowadzanie takiej samodzielnej kontroli pracowników na obecność alkoholu, a także innych środków psychoaktywnych i odurzających.

 

W ocenie RPO pracodawcy powinni mieć możliwość samodzielnej kontroli pracowników na obecność alkoholu czy substancji psychotropowych – z przestrzeganiem ich prawa do prywatności. Szczególnie ważne jest to w przypadku kierowców autobusów, lekarzy, czy obsługi ruchu lotniczego.

 

 

 

Sąd Najwyższy

Sąd Najwyższy w jednym z wyroków dopuścił stosowanie wyrywkowych kontroli trzeźwości. Możliwe to jest w sytuacjach, w których z uwagi na charakter pracy lub zakładu pracy istnieje ryzyko zagrożenia dla życia i zdrowia. Wskazał zarazem, że poddanie się profilaktycznym badaniom na trzeźwość należy zakwalifikować do podstawowych obowiązków pracownika, a uchylenie się od tego należy traktować jako ich naruszenie.

 

UODO

Tymczasem Urząd Ochrony Danych Osobowych stoi na stanowisku, że w obecnym stanie prawnym pracodawcy nie mogą samodzielnie kontrolować stanu trzeźwości pracowników, nawet wyrywkowo. Rozwiązania tego problemu nie znajdziemy również w ustawie o wychowaniu w trzeźwości i przeciwdziałaniu alkoholizmowi.

 

Brak jednolitego stanowiska

W efekcie kwestia ta nie znajduje jednoznacznego rozwiązania w orzecznictwie sądów powszechnych, które wydają różne wyroki. Do Rzecznika wpływają skargi pracowników, kwestionujące uprawnienia pracodawców do przeprowadzania kontroli.

 

 

Czy pracodawca może robić pracownikom testy na narkotyki?

Badanie pracownika alkomatem - wspólne stanowisko MRPiPS i UODO

 

RPO: niezbędne jest szybkie stworzenie podstaw prawnych do przeprowadzania kontroli trzeźwości przez pracodawcę

Rzecznik dostrzega, że stworzenie skutecznego prawa regulującego problem wyrywkowych kontroli trzeźwości jest skomplikowane i wymaga wielu analiz oraz zbadania sytuacji prawnej i faktycznej różnych grup zawodowych, a także zapewnienia ochrony prywatności pracowników.

Z drugiej strony, aby chronić życie i zdrowie obywatelek oraz obywateli niezbędne jest szybkie stworzenie podstaw prawnych do weryfikowania przez pracodawcę stanu, w jakim znajduje się pracownik. Dotyczy to wielu zawodów i branż, newralgicznych dla ochrony życia i zdrowia, także bezpieczeństwa publicznego. W bardzo wielu sytuacjach stan trzeźwości pracowników ma decydujący wpływ na bezpieczeństwo innych osób, np. w przypadku kierowców komunikacji miejskiej, czy w przewozach pasażerskich. Podobnie, gdy chodzi o lekarzy, pracowników zatrudnionych przy obsłudze maszyn i urządzeń budowlanych, czy przy też obsłudze ruchu lotniczego.

 

Z tego względu potrzebne jest stworzenie regulacji prawnej usuwającej wątpliwości co do podstaw prawnych badania prewencyjnego trzeźwości pracownika i zażywania przez niego substancji psychotropowych oraz respektującej prawo do prywatności.

 

Zapowiedź podjęcia działań nad przygotowaniem odpowiedniej regulacji prawnej zawarto w odpowiedzi z 24 września 2020 r., udzielonej RPO przez departament prawa pracy Ministerstwa Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej. RPO poprosił ministra Jarosława Gowina o szczegółowe informacje.

 

MRPiT

Odpowiedź Iwony Michałek, sekretarz stanu w MRPiT:

 

Ministerstwo Rozwoju, Pracy i Technologii nie ustaje w działaniach mających na celu uregulowanie kwestii przeprowadzania przez pracodawców prewencyjnych kontroli trzeźwości pracowników, a także kontroli na obecność środków działających podobnie do alkoholu w ich organizmach. W chwili obecnej nadal trwają prace wewnątrz resortu, poprzedzające oficjalne rozpoczęcie procedury legislacyjnej w tym zakresie.

 

W kwestii kontroli trzeźwości pracowników oraz kontroli na obecność środków działających podobnie do alkoholu w ich organizmach należy podkreślić, że podejmowanie jakichkolwiek czynności zawodowych w stanie po użyciu alkoholu lub po zażyciu środka działającego podobnie do alkoholu, należy oceniać jako naganne. Jak słusznie zauważono, w pewnych przypadkach dodatkowo może ono stanowić zagrożenie w szczególności dla życia i zdrowia zarówno samego pracownika, jego współpracowników, jak i innych osób.

 

Spożycie alkoholu lub zażycie środka działającego podobnie do alkoholu powoduje bowiem zakłócenie funkcjonowania organizmu, w tym zaburzenia czynności poznawczych i brak pełnej kontroli nad organizmem, które – w odniesieniu do niektórych grup pracowników – mogą stanowić szczególnie istotne zagrożenie dla dóbr pracownika, pracodawcy, jak i innych osób.

 

Powyższe ustalenia oraz przeprowadzone przez MRPiT (uprzednio MRPiPS) analizy doprowadziły do wniosku, że projektowaną regulacją należałoby objąć dwie kategorie sytuacji. W pierwszej kolejności winno się umożliwić pracodawcom – pod warunkiem spełnienia określonych warunków – wprowadzenie prewencyjnej kontroli pracowników na obecność alkoholu lub środków działających podobnie do alkoholu, a także określić ogólne zasady przeprowadzania takich kontroli.

 

Ponadto winno się wprowadzić kompleksową regulację, określającą podstawy do niedopuszczenia przez pracodawcę do wykonywania pracy pracownika, wobec którego zachodzi uzasadnione podejrzenie, że stawił się do pracy w stanie po użyciu alkoholu lub środków działających podobnie do alkoholu lub spożywał alkohol lub zażywał takie środki w czasie pracy (na wzór obecnie obowiązujących w ustawie z 26 października 1982 r. o wychowaniu w trzeźwości i przeciwdziałaniu alkoholizmowi).

 

Zdaniem resortu, obowiązek niedopuszczenia do wykonywania pracy powinien również zachodzić wobec pracownika, u którego przeprowadzona przez pracodawcę kontrola trzeźwości lub kontrola na obecność środków działających podobnie do alkoholu wykaże obecność alkoholu lub ww. środka.

 

W świetle powyższego, we wstępnym, roboczym projekcie regulacji przewidziano dwa tryby prowadzące do niedopuszczenia pracownika znajdującego się w stanie po użyciu alkoholu lub środka działającego podobnie do alkoholu w czasie pracy:

 

na podstawie uzasadnionego podejrzenia pracodawcy – w odniesieniu do pracowników nieobjętych kontrolą trzeźwości lub kontrolą na obecność środków działających podobnie do alkoholu (zarówno w przypadku, gdy pracodawca w ogóle nie wprowadził takiej kontroli, jak i w odniesieniu do części pracowników, którzy nie spełniają ustawowych przesłanek objęcia kontrolą);

w wyniku przeprowadzenia prewencyjnej kontroli trzeźwości lub kontroli na obecność środków działających podobnie do alkoholu i uzyskania wyniku wskazującego na znajdowanie się przez pracownika w stanie po użyciu alkoholu lub środka działającego podobnie do alkoholu.

Natomiast w zakresie określenia celów przetwarzania przez pracodawcę danych o obecności alkoholu lub środków działających podobnie do alkoholu w organizmie pracownika resort nawiązał współpracę z Urzędem Ochrony Danych Osobowych. Celem tej współpracy jest realizacja potrzeb pracodawców w zakresie kontroli trzeźwości i kontroli na obecność środków działających podobnie do alkoholu, przy jednoczesnym zapewnieniu zgodności projektowanej regulacji zapewnienie zgodności projektowanej regulacji z postanowieniami rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2016/679 z 27 kwietnia 2016 r. w sprawie ochrony osób fizycznych w związku z przetwarzaniem danych osobowych i w sprawie swobodnego przepływu takich danych oraz uchylenia dyrektywy 95/46/WE (ogólne rozporządzenie o ochronie danych).

 

Pragnę zapewnić, że Ministerstwo Rozwoju, Pracy i Technologii dołoży wszelkich starań, by prowadzone w chwili obecnej robocze prace nad przedstawioną powyżej regulacją zostały zakończone w możliwie najbliższym terminie – zapewniła wiceministra Iwona Michałek.