Projekt o ochronie sygnalistów

Sygnalista w organizacji – kapuś czy bohater?

TEMAT DNIA

Marta Kozak-Maśnicka

COMPLIANCE PRAWO UNIJNE

OPINIE

Data dodania: 22.03.2021

 

Donosiciel działa we własnym interesie, w celu uzyskania osobistych korzyści. Sygnalista w dobrej wierze zgłasza informacje o podejrzeniu działań nielegalnych lub nieetycznych, kierując się dobrem swojego miejsca pracy, troską o interes organizacji czy też publiczny. Aby sygnalista był chroniony przez prawo musi mieć przekonanie, że zgłasza prawdziwe informacje zgodnie z przepisami, wewnętrznymi lub zewnętrznymi - pisze Marta Kozak-Maśnicka z Kancelarii Ożóg Tomczykowski.

Podziel się artykułem:

Kopiuj link

Traktowanie sygnalistów to też papierek lakmusowy w organizacji – jeśli zgłoszenia o działaniach niepożądanych w miejscu pracy są rozpatrywane, a sygnaliści nie muszą obawiać się odwetu oznacza to, że organizacja jest zdrowa.

 

Czytaj również: Sygnaliści w przedsiębiorstwie – to będzie rewolucja 2021 roku >>

 

Donosiciel, kapuś, czy bohater, który mówi prawdę?

Sygnalista to nie kapuś, czy donosiciel, który przekazuje przełożonym lub władzom informacje, które mogą komuś zaszkodzić kierując się własnym interesem. Problem ze zrozumieniem instytucji whistleblowingu w polskim społeczeństwie wynika z naszego bagażu historycznych doświadczeń. Słowa takie jak sygnalizować, informować często kojarzą nam się z donosicielem, czy kapusiem, a więc z kimś działającym nieetycznie, niezgodnie z zasadami współżycia społecznego, z kimś kto doniesie, że kolega z pokoju spóźnia się do pracy. Zakorzeniony przez zabory, okupacje i komunizm brak zaufania do społeczeństwa i państwa nie sprzyja działaniu dla dobra wspólnego.

 

Czytaj w LEX: Zgłaszanie nieprawidłowości >

 

 

 

Tymczasem różnica między donosicielem, a sygnalistą jest fundamentalna. Donosiciel działa we własnym interesie, w celu uzyskania osobistych korzyści. Natomiast sygnalista to ktoś kto działając w dobrej wierze zgłasza informacje o podejrzeniu działań nielegalnych lub nieetycznych kierując się dobrem swojego miejsca pracy, troską o interes organizacji czy też interesem publicznym. Sygnalista to taki bohater dnia codziennego, który ryzykuje własną pozycję w organizacji aby ostrzec, że coś w firmie dzieje się źle, chronić interes zakładu pracy np. zwracając uwagę, że dochodzi do mobbingu lub że inny pracownik wyprowadza pieniądze z firmy. Działanie sygnalisty często motywowane jest lojalnością wobec organizacji jak było w przypadku Sheron Watkins, która w liście do założyciela firmy Enron ostrzegała przed negatywnymi skutkami ujawnienia błędów księgowości.

 

Czytaj w LEX: Czy zgłaszanie nieprawidłowości będzie nowym obowiązkiem pracowniczym? >

 

Polacy o sygnalistach

To, jak Polacy myślą o sygnalistach dobrze pokazują wyniki badań CBOS i Fundacji Batorego. Głównym czynnikiem zniechęcającym Polaków do zgłaszania nieprawidłowości jest obawa przed uznaniem za donosiciela i ostracyzmem otoczenia (36%). Dodatkowo istnieje przekonanie, że takie zgłoszenie i tak nie zostałoby rozpatrzone, winny nie zostałby ukarany, a zgłaszający miałby z tego tytułu same problemy. O ile pozytywnie badani ocenili zgłoszenie przez kolegę z pracy zjawiska łapówkarstwa w firmie (65%), o tyle tylko 26%  samemu zgłosiłoby ten fakt przełożonemu czy innej odpowiedniej osobie.

 

Pokazuje to jak silnie zakorzeniony jest strach przed negatywnymi konsekwencjami spowodowanymi zgłoszeniem i to nie tylko chodzi o przewidywaną niechęć koleżanek, kolegów z pracy, ale także działania odwetowe pracodawcy takie jak zwolnienie, szykany, nagana, czy brak premii. Stąd też postrzeganie sygnalisty w negatywnym świetle należy uznać za element kultury narodowej w sferze postaw, etyki co nie może zostać pominięte przy wdrażaniu mechanizmów ochrony sygnalistów. Wdrożenie procedur zgłaszania nieprawidłowości zarówno wewnątrz firmy, jak i implementacja dyrektywy unijnej na szczeblu krajowym powinna zostać poprzedzona kampanią informacyjno-edukacyjną, wyjaśniającą kim jest sygnalista, jakie ma prawa i obowiązki.

 

Czytaj w LEX: Whistleblowing jako przejaw dbałości o dobro zakładu pracy >

 

Sygnalista wedle prawa

Sygnalistą może być każdy, kto ma związek z podmiotem, co do którego naruszenie zgłasza, może to być pracownik, zleceniobiorca, członek zarządu, podwykonawca, klient, ale też stażysta czy wolontariusz. Jednak, aby sygnalista był chroniony przez prawo to zgodnie z unijną dyrektywą o ochronie osób zgłaszających naruszenia prawa Unii musi spełnić dwie przesłanki; mieć uzasadnione przekonanie, że zgłasza prawdziwe informacje i dokonać zgłoszenia zgodnie z prawem.

 

Sygnalista musi mieć uzasadnione podstawy by sądzić, w świetle okoliczności i informacji, jakimi dysponuje, że zgłaszane przez niego kwestie w momencie dokonania zgłoszenia są prawdziwe. Nie oznacza to, że sygnalista powinien zbierać dowody by uzasadnić prawdziwość zgłaszanych informacji, ale że nie będą podlegali ochronie Ci, którzy celowo lub świadomie przekazali błędne informacje. Jest to jasny sygnał, że zgłoszenia niepoważne, stanowiące nadużycie lub zgłaszane w złej wierze nie znajdą się pod parasolem ochronnym. Jednakże co do zasady motywy osób sygnalizujących nie powinny mieć znaczenia przy podejmowaniu decyzji czy powinny one uzyskać ochronę. Jeśli Jan Kowalski przekaże informację, że Nowak tankuje do prywatnego samochodu na koszt firmy, to bez znaczenia jest czy robi to bo nie lubi Nowaka, czy po prostu czuje, że ukrócenie tego procederu jest konieczne.

 

Czytaj w LEX: Ochrona sygnalistów - nowe regulacje prawne dla organizacji >

 

Warto zauważyć, że osoby rozpatrujące zgłoszenia i prowadzące wewnętrzne postępowania wyjaśniające najczęściej nie będą miały narzędzi do badania motywów tj. dobrej czy złej wiary zgłaszającego. Stąd kluczowe dla nich będzie ustalenie czy zgłoszone informacje są prawdziwe. Jeśli okaże się na etapie postępowania wyjaśniającego, że jednak do nadużycia nie doszło, ale sygnalista nie miał możliwości, aby to zweryfikować, to taka osoba wciąż będzie podlegała ochronie, mimo że kwestie które zgłosiła okazały się nieprawdziwe.  

 

W ramach drugiej przesłanki sygnalista musi działać zgodnie z prawem tj. zgodnie z procedurami wewnętrznymi lub zewnętrznymi - właściwych organów, bądź zasadami dokonania ujawnienia publicznego. Oznacza to, że sygnalista nie może bez ważnego powodu zamiast zgłaszać w ramach kanału istniejącego wewnątrz organizacji, ujawnić informację o nadużyciach publicznie. Zgłoszenie powinno być dokonane za pomocą dedykowanego kanału i dotyczyć tylko tych obszarów, które zostały objęte daną procedurą. W skali przedsiębiorstwa oznacza to, że np. agencja pracy tymczasowej może nie przyjmować zgłoszeń w zakresie naruszeń BHP, które mają miejsce u pracodawcy użytkownika, albo może z procedury wykluczyć drobne naruszenia tj. spóźnienia, czy konflikty osobiste między pracownikami.

 

Czytaj w LEX: Czym jest HR compliance i dlaczego warto go wprowadzać do organizacji >

 

Z kolei w skali państwa działanie zgodne z prawem będzie oznaczało zgłoszenie dokonane zgodnie z normami prawnymi, które zostaną przyjęte przez Polskę w celu implementacji unijnej dyrektywy. Polski akt prawny powinien określić warunki dokonania zgłoszenia oraz zakres przedmiotowy naruszeń, które będą mogły być zgłaszane (prawdopodobnie będzie dotyczyło to wszelkich naruszeń prawa), przy czym organizacje mogą rozszerzyć ten obowiązek na naruszenia wewnętrznych regulacji np. regulaminów, polityk, czy kodeksów etyki.

 

Czytaj w LEX: Dyrektywa o ochronie sygnalistów - co wynika z niej dla jednostek samorządu terytorialnego? >

 

Nie dajmy milczeć sygnalistom

 

To pracownicy najczęściej jako pierwsi dowiadują się o nadużyciach, które mają miejsce w firmie. Jeśli nie zapewnimy im bezpiecznej drogi zgłaszania naruszeń i ochrony będą się bali sygnalizować. A to oznacza utratę cennego źródła informacji. Nie dajmy milczeć sygnalistom, bo milczenie może nas drogo kosztować. Troska o sygnalistów może być przejawem etycznych wartości firmy, promowania uczciwości i współodpowiedzialności za organizację. Sygnalista to papierek lakmusowy w organizacji – jeśli zgłoszenia są rozpatrywane, a sygnalista nie musi obawiać się odwetu to oznacza, że organizacja jest zdrowa.

 

Marta Kozak-Maśnicka jest współpracownikiem  w Praktyce Prawa Pracy Kancelarii Ożóg Tomczykowski, doktorantką w Katedrze Prawa Pracy i Polityki Społecznej Uniwersytetu Warszawskiego, współautorką platformy do zgłaszania nieprawidłowości System Sygnalisty i cyklu o sygnalistach w przedsiębiorstwie publikowanego w Prawo.pl

 

Projekt z dnia .... r. 

USTAWA ta wejdzie w życie 17 grudnia 2021

z dnia ….

o ochronie sygnalistów

Rozdział 1.

Przepisy ogólne

Art. 1. Ustawa określa zasady i tryb zgłaszania informacji o nieprawidłowościach

powziętych w związku z pełnionymi obowiązkami, świadczoną pracą lub wykonywaną

umową, prawa zgłaszających je osób (sygnalistów) oraz zakres i przesłanki udzielania im

ochrony.

Art. 2. 1. Sygnalistą jest osoba, która w związku z pełnionymi obowiązkami,

świadczoną pracą lub wykonywaną umową:

1) dokonała zgłoszenia nieprawidłowości w trybie określonym w ustawie, lub

2) udzieliła pomocy w dokonaniu zgłoszenia nieprawidłowości przez inną osobę, w

szczególności poprzez dostarczenie tej osobie informacji o nieprawidłowości.

2.Sygnalistą może być każda osoba fizyczna, niezależnie od podstawy zatrudnienia lub

charakteru stosunku prawnego łączącego ją z pracodawcą, którego dotyczą zgłaszane

nieprawidłowości, także po ustaniu tego stosunku.

3.Sygnaliści podlegają ochronie prawnej w zakresie i na zasadach określonych w

ustawie.

Art. 3. Ilekroć w ustawie jest mowa o:

1) nieprawidłowościach - należy przez to rozumieć działania zagrażające interesowi

publicznemu, wszelkie naruszenia przepisów prawa powszechnie obowiązującego,

obowiązujących u pracodawcy regulacji wewnętrznych lub standardów etycznych

wynikających z wiążących pracodawcę aktów samoregulacji, w tym w szczególności:

– 2 –

a) przestępstwa wymienione w art. 16 ustawy z dnia 28 października 2002 r. o

odpowiedzialności podmiotów zbiorowych za czyny zabronione pod groźbą kary

(Dz.U. Nr 197, poz. 1661 ze zm.),

b) wykroczenia przeciwko prawom pracownika w rozumieniu ustawy z dnia z dnia 26

czerwca 1974 r. Kodeks pracy (Dz.U. Nr 24, poz. 141 ze zm.),

c) naruszenia obowiązujących u pracodawcy regulaminów lub procedur

wewnętrznych,

d) naruszenia przyjętych przez pracodawcę kodeksów etycznych lub innych

wiążących pracodawcę aktów samoregulacji,

e) działania zmierzające do zatajenia faktu wystąpienia nieprawidłowości;

2) zgłoszeniu nieprawidłowości - należy przez to rozumieć każde przekazanie informacji o

nieprawidłowościach lub informacji uzasadniających ich podejrzenie powziętych przez

sygnalistę w związku z pełnionymi przez niego obowiązkami, świadczoną pracą lub

wykonywaną umową, dokonane w dobrej wierze i w interesie publicznym:

a) pracodawcy lub wyznaczonej osobie (zgłoszenie wewnętrzne),

b) właściwemu organowi lub

c) opinii publicznej (zgłoszenie zewnętrzne);

3) dobrej wierze - należy przez to rozumieć uzasadnione okolicznościami danego

przypadku przekonanie o prawdziwości przekazywanych informacji;

4) działaniach odwetowych - należy przez to rozumieć wszelkie działania podejmowane w

związku z dokonanym zgłoszeniem nieprawidłowości, których celem lub skutkiem jest

pogorszenie sytuacji sygnalisty;

5) wyznaczonej osobie - należy przez to rozumieć wyznaczoną przez pracodawcę osobę

odpowiedzialną za przyjmowanie zgłoszeń nieprawidłowości zgodnie z obowiązującą w

organizacji wewnętrzną procedurą ich zgłaszania;

6) właściwym organie - należy przez to rozumieć organ władzy publicznej właściwy do

podjęcia odpowiednich działań w związku ze zgłaszaną nieprawidłowością;

7) pracodawcy - należy przez to rozumieć pracodawcę w rozumieniu ustawy z dnia 26

czerwca 1974 r. Kodeks pracy, zleceniodawcę i zamawiającego dzieło w rozumieniu

ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny (Dz.U. Nr 16, poz. 93 ze zm.),

korzystającego w rozumieniu ustawy z dnia 23 kwietnia 2003 r. o działalności pożytku

publicznego i wolontariacie (Dz.U. Nr 96, poz. 873 ze zm.), a w odniesieniu do

jednostek sektora finansów publicznych - osobę kierującą tą jednostką; 

– 3 –

8) zatrudnionym - należy przez to rozumieć pracownika w rozumieniu ustawy z dnia 26

czerwca 1974 r. Kodeks pracy, osobę wykonującą pracę lub świadczącą usługi na

podstawie umowy cywilnoprawnej, wolontariuszy w rozumieniu ustawy z dnia 23

kwietnia 2003 r. o działalności pożytku publicznego i wolontariacie (Dz.U. Nr 96, poz.

873 ze zm.) oraz funkcjonariuszy pozostających w stosunku służbowym;

9) związku zawodowym - należy przez to rozumieć związek zawodowy w rozumieniu

ustawy z dnia 23 maja 1991 r. o związkach zawodowych (Dz.U. Nr 55, poz. 234 ze

zm.),

10) organizacji związkowej - należy przez to rozumieć zakładową organizację związkową w

rozumieniu ustawy z dnia 23 maja 1991 r. o związkach zawodowych (Dz.U. Nr 55, poz.

234 ze zm.);

11) Komisji - należy przez to rozumieć Komisję do spraw Ochrony Sygnalistów;

12) jednostce sektora finansów publicznych - należy przez to rozumieć jednostkę sektora

finansów publicznych w rozumieniu ustawy z dnia 27 sierpnia 2009 r. o finansach

publicznych (Dz.U. Nr 157, poz. 1240 ze zm.).

Rozdział 2.

Przesłanki ochrony sygnalistów i tryb zgłaszania nieprawidłowości

Art. 4. 1. Ochronie podlegają sygnaliści, którzy dokonali zgłoszenia

nieprawidłowości w dobrej wierze, od momentu jego dokonania, niezależnie od tego czy w

następstwie zgłoszenia doszło do potwierdzenia prawdziwości zawartych w nim informacji.

2.Dobrą wiarę sygnalisty ocenia się według stanu istniejącego w dniu dokonania

zgłoszenia.

3.Domniemywa się, że sygnalista działał w dobrej wierze, chyba że:

1) okoliczności danego przypadku w sposób oczywisty nie uzasadniają przekonania o

prawdziwości przekazywanych informacji, lub

2) zgłoszenie nieprawidłowości zostało dokonane w celu sprzecznym z prawem lub

zasadami współżycia społecznego, lub

3) zataił w zgłoszeniu fakt swojego przyczynienia się do powstania nieprawidłowości,

których dotyczy zgłoszenie. 

– 4 –

4.Za sprzeczne z zasadami współżycia społecznego uznaje się w szczególności

zgłoszenie nieprawidłowości dokonane przez sygnalistę w celu osiągnięcia korzyści

majątkowej lub osobistej.

Art. 5. 1. Przed dokonaniem zgłoszenia zewnętrznego do opinii publicznej

sygnalista ma obowiązek zgłoszenia nieprawidłowości do właściwych organów lub

skorzystania z wewnętrznego systemu informowania o nieprawidłowościach, jeśli

pracodawca taki system wprowadził i spełnia on warunki określone w ust. 2.

2. Sygnalista ma obowiązek skorzystać z wewnętrznego systemu informowania o

nieprawidłowościach, o którym mowa w ust. 1, jeżeli:

1) pracodawca podał do wiadomości zatrudnionych informacje o wprowadzeniu systemu i

zapoznał zatrudnionych z zasadami jego działania,

2) wprowadzony przez pracodawcę system:

a) gwarantuje poufność przekazywanych danych, w tym ochronę tożsamości i danych

osobowych sygnalisty, który zdecydował się na jej ujawnienie oraz tożsamości i

danych osobowych osób, których dotyczy zgłoszenie,

b) określa tryb dokonywania zgłoszenia, zapewniający w szczególności możliwość

dokonania zgłoszenia bez podawania tożsamości oraz wskazują osobę

odpowiedzialną za przyjmowanie zgłoszeń nieprawidłowości lub powierzają ich

przyjmowanie działającej u pracodawcy organizacji związkowej,

c) zapewnia ochronę sygnalisty przed działaniami odwetowymi,

d) zapewnia rzetelne i obiektywne sprawdzenie zgłoszonych informacji,

e) określa rodzaj i charakter działań następczych podejmowanych na skutek odebrania

zgłoszenia i potwierdzenia prawdziwości informacji zawartych w tym zgłoszeniu

oraz sposób koordynacji tych działań,

f) umożliwia sygnaliście sprawdzanie przebiegu postępowania z dokonanym

zgłoszeniem, chyba że zgłoszenie było dokonane anonimowo,

g) podlega odpowiednio udokumentowanemu okresowemu przeglądowi w zakresie

prawidłowości i efektywności ich funkcjonowania,

h) jego treść i zasady działania zostały uzgodnione z działającą u tego pracodawcy

organizacjami związkowymi, a jeżeli u danego pracodawcy nie działa zakładowa

organizacja związkowa – że system został przyjęty w porozumieniu z 

– 5 –

przedstawicielami zatrudnionych wyłonionymi w trybie przyjętym u tego

pracodawcy.

3.W razie niewykonania obowiązku, o którym mowa w ust. 1 sygnaliście nie

przysługuje ochrona wynikająca z niniejszej ustawy.

4.W razie wątpliwości o uchybieniu przez sygnalistę obowiązkowi, o którym mowa w

ust. 1 rozstrzyga sąd, biorąc pod uwagę zasadność dokonania zgłoszenia zewnętrznego do

opinii publicznej ocenianą na tle okoliczności danego przypadku oraz natury zgłaszanej

nieprawidłowości.

Art. 6. 1. W jednostkach sektora finansów publicznych wprowadza się

wewnętrzne procedury zgłaszania nieprawidłowości i wyznacza osobę lub jednostkę

organizacyjną odpowiedzialną za przyjmowanie zgłoszeń.

2.Procedury, o których mowa w ust. 1 określają co najmniej:

1) sposoby i tryb informowania zatrudnionych o wprowadzonej procedurze i

dokonywanych w niej zmianach;

2) sposoby i tryb dokonywania zgłoszeń nieprawidłowości, ze wskazaniem osoby lub

jednostki organizacyjnej odpowiedzialnej za ich przyjmowanie,

3) sposób postępowania z otrzymanymi zgłoszeniami, w tym kryteria ich selekcji i analizy,

4) sposób prowadzenia i przechowywania rejestru zgłoszeń;

5) rodzaj i charakter działań następczych podejmowane w razie potwierdzenia informacji o

nieprawidłowości, ze wskazaniem osób lub jednostek organizacyjnych

odpowiedzialnych za ich przeprowadzenie,

6) mechanizmy gwarantujące ochronę sygnalistów przed działaniami odwetowymi oraz

zachowanie w poufności wszelkich danych umożliwiających ustalenie ich tożsamości

lub tożsamości osób, których dotyczy zgłoszenie,

7) sposób informowania sygnalistów o wynikach analizy dokonanych zgłoszeń,

8) zasady postępowania ze zgłoszeniami anonimowymi,

9) zasady i terminy przeprowadzania okresowych przeglądów funkcjonowania procedury.

3.Jeżeli w jednostce sektora finansów publicznych działają organizacje związkowe,

wewnętrzna procedura zgłaszania nieprawidłowości przed jej wprowadzeniem wymaga

uzgodnienia z tymi organizacjami lub – w braku takiej organizacji – z przedstawicielami

zatrudnionych wyłonionymi w trybie przyjętym w danej jednostce.

– 6 –

4.Za wprowadzenie i nadzór nad stosowaniem wewnętrznej procedury zgłaszania

nieprawidłowości w jednostkach sektora finansów publicznych odpowiadają kierownicy tych

jednostek.

5.Wprowadzenie i stosowanie wewnętrznych procedur zgłaszania nieprawidłowości

przez jednostki sektora finansów publicznych podlega kontroli przeprowadzanej przez

Najwyższą Izbę Kontroli zgodnie z przepisami ustawy z dnia 23 grudnia 1994 r. o

Najwyższej Izbie Kontroli (Dz.U. 1995 Nr 13, poz. 59) oraz jest przedmiotem kontroli

zarządczej w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 27 sierpnia 2009 r. o finansach

publicznych (Dz.U. Nr 157, poz. 1240 ze zm.).

Art. 7 1. Jeżeli organ, do którego skierowano zgłoszenie jest niewłaściwy ze

względu na charakter lub zakres zgłaszanej nieprawidłowości, niezwłocznie przekazuje je do

organu właściwego, jednocześnie zawiadamiając o tym sygnalistę, o ile zgłoszenie nie było

dokonane anonimowo.

2.Rada Ministrów określi, w drodze rozporządzenia, szczegółowy tryb przekazywania

zgłoszeń nieprawidłowości do właściwych organów, w tym wzór zgłoszenia, a także sposób

postępowania z otrzymanymi zgłoszeniami oraz ich przechowywania przez właściwe organy,

uwzględniając konieczność zapewnienia poufności danych osobowych sygnalistów, potrzebę

sprawnego rozpatrywania zgłoszeń oraz efektywność i przejrzystość procesu ich

przyjmowania i selekcji.

Art. 8 1. Zgłoszenia dokonane w trybie określonym w art. 5 lub w art. 6

powinny być rozpatrzone bez zbędnej zwłoki, nie później niż w ciągu 21 dni od dnia

dokonania zgłoszenia, przy czym przez rozpatrzenie należy rozumieć w szczególności

wszczęcie postępowania w sprawie przez właściwy organ lub podjęcie innych działań

niezbędnych do jej wyjaśnienia.

2.Jeżeli

1) zgłoszenie nie zostało rozpatrzone w terminie, o którym mowa w ust. 1, lub

2) ze względu na naturę zgłaszanej nieprawidłowości skorzystanie z systemu

wewnętrznego lub zgłoszenie do organów jest niemożliwe lub w sposób oczywisty niecelowe

- sygnalista może dokonać zgłoszenia zewnętrznego do opinii publicznej. Przepisy

rozdziału 3 stosuje się odpowiednio.

– 7 –

Rozdział 3.

Środki ochrony sygnalistów

Art. 9. 1. Dane osobowe sygnalisty oraz wszelkie dane pozwalające na ustalenie

jego tożsamości mają charakter poufny i nie podlegają ujawnieniu.

2.Ujawnienie danych, o których mowa w ust. 1 może nastąpić wyłącznie:

1) za wyraźną zgodą sygnalisty, lub

2) za zgodą sądu, jeżeli jest to niezbędne dla wszczęcia lub prowadzenia postępowania w

sprawie nieprawidłowości, dla ochrony ważnego interesu publicznego lub dla ochrony

praw innych osób.

3.Uzależnianie przyjęcia zgłoszenia nieprawidłowości od uprzedniego wyrażenia przez

sygnalistę zgody na ujawnienie danych, o których mowa w ust. 1 jest niedopuszczalne.

Art. 10. 1. Podejmowanie lub grożenie podjęciem działań odwetowych wobec

sygnalisty jest zakazane. Do zakazanych działań odwetowych należą w szczególności:

1) rozwiązanie stosunku prawnego łączącego sygnalistę z pracodawcą lub zmiana jego

warunków na mniej korzystny dla zatrudnionego,

2) przeniesienie sygnalisty na inne stanowisko służbowe lub zmiana miejsca wykonywania

obowiązków wynikających z umowy,

3) wprowadzanie istotnych zmian dotyczących zakresu obowiązków sygnalisty lub zakresu

współpracy z sygnalistą,

4) wymierzanie kar dyscyplinarnych lub podejmowanie innych niekorzystnych dla

sygnalisty decyzji personalnych,

5) nierówne, niesprawiedliwe lub dyskryminujące traktowania sygnalisty,

6) podejmowanie innych działań, których celem lub skutkiem jest pogorszenie sytuacji

sygnalisty

- jeżeli działania te zostały podjęte w związku z dokonanym przez sygnalistę

zgłoszeniem nieprawidłowości.

2.Czynności prawne lub decyzje personalne o charakterze działań odwetowych podjęte

wobec sygnalisty w okresie 3 lat od dnia powzięcia przez pracodawcę informacji o fakcie

dokonania zgłoszenia są z mocy prawa nieważne. 

– 8 –

3.Ciężar udowodnienia, że działania podjęte wobec sygnalisty w okresie wskazanym w

ust. 2, które spowodowały pogorszenie jego sytuacji, nie miały charakteru działań

odwetowych spoczywa na pracodawcy.

4.Sygnaliście, którego sytuacja uległa pogorszeniu na skutek podjętych wobec niego w

okresie wskazanym w ust. 2 działań odwetowych przysługuje od pracodawcy

zadośćuczynienie w wysokości proporcjonalnej do stopnia tego pogorszenia, nie mniejszej

niż 10.000 zł.

5.Niezależnie od zadośćuczynienia, sygnalista, o którym mowa w ust. 4 może żądać

przywrócenia do pracy na poprzednich warunkach albo - jeśli przywrócenie do pracy byłoby

niemożliwe lub niecelowe, odszkodowania w wysokości równej dwuletniemu wynagrodzeniu

otrzymywanemu na ostatnio zajmowanym stanowisku.

6.Podejmowanie działań odwetowych wobec sygnalisty jest podstawą pociągnięcia

pracownika do odpowiedzialności porządkowej zgodnie z przepisami ustawy z dnia 26

czerwca 1974 r. Kodeks pracy (Dz.U. Nr 24, poz. 141 ze zm.).

Art. 11. 1. W razie wszczęcia postępowania sądowego w związku z działaniami

odwetowymi podjętymi wobec sygnalisty, sąd z urzędu dokonuje zabezpieczenia roszczenia,

o którym mowa w art. 10 ust. 4 i 5.

2.Zabezpieczenie należy niezwłocznie uchylić w całości lub w części, jeżeli ustaną

przyczyny, wskutek których zostało ono zastosowane w określonym rozmiarze, lub powstaną

przyczyny uzasadniające jego uchylenie.

3.Zabezpieczenie następuje w sposób wskazany w przepisach Kodeksu postępowania

cywilnego.

4.Sygnaliście, który w związku z podjętymi wobec niego działaniami odwetowymi

poniósł koszty zastępstwa procesowego przysługuje od pracodawcy zwrot tych kosztów.

Art. 12. Jeżeli przekazane przez sygnalistę informacje są objęte tajemnicą prawnie

chronioną, zgłoszenie nieprawidłowości na zasadach i w trybie określonym w ustawie nie

stanowi naruszenia obowiązku zachowania tej tajemnicy.

Art. 13. Postanowienia umów uniemożliwiające zatrudnionemu zgłaszanie

nieprawidłowości lub ograniczające możliwość ich zgłaszania przez zatrudnionego są z mocy

prawa nieważne.

– 9 –

Art. 14. Zgłoszenie nieprawidłowości dokonane w dobrej wierze i w interesie

publicznym, z zachowaniem zasad i trybu przewidzianych w niniejszej ustawie nie stanowi

naruszenia dóbr osobistych osoby, której dotyczy zgłoszenie, ani nie może być podstawą

odpowiedzialności, o której mowa w przepisach tytułu VI ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r.

Kodeks cywilny (Dz.U. Nr 16, poz. 93 ze zm.) lub art. 266 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r.

Kodeks karny (Dz.U. Nr 88, poz. 553 ze zm.).

Rozdział 4.

Komisja do spraw Ochrony Sygnalistów

Art. 15. 1. Tworzy się Komisję do spraw Ochrony Sygnalistów, zwaną dalej

"Komisją", jako organ właściwy do kontroli nad przestrzeganiem ustawy.

2. Komisja składa się z 21 członków.

3.W skład Komisji wchodzi Rzecznik Praw Obywatelskich oraz przedstawiciele strony

rządowej, strony pracowników, strony pracodawców oraz organizacji pozarządowych.

4. Rzecznik Praw Obywatelskich jest członkiem Komisji przez okres pełnienia swojej

funkcji.

5. Stronę rządową reprezentuje po jednym przedstawicielu – minister właściwy do

spraw pracy, minister sprawiedliwości, minister właściwy do spraw wewnętrznych, minister

właściwy do spraw administracji oraz pełnomocnik rządu właściwy do spraw równego

traktowania, w randze nie niższej niż dyrektor departamentu.

6. Stronę pracowników w składzie Komisji reprezentują przedstawiciele

reprezentatywnych organizacji związkowych, w rozumieniu ustawy z dnia 24 lipca 2015 r. o

Radzie Dialogu Społecznego i innych instytucjach dialogu społecznego, w liczbie pięciu.

7. Stronę pracodawców w składzie Komisji reprezentują przedstawiciele

reprezentatywnych organizacji pracodawców, w rozumieniu ustawy z dnia 24 lipca 2015 r. o

Radzie Dialogu Społecznego i innych instytucjach dialogu społecznego, w liczbie pięciu.

8. Stronę organizacji pozarządowych reprezentują przedstawiciele organizacji

pozarządowych w rozumieniu ustawy z dnia 24 kwietnia 2003 r. o działalności pożytku

publicznego i o wolontariacie, w liczbie pięciu. Kandydatów na członków Komitetu wskazuje

Rada Działalności Pożytku Publicznego w trybie przewidzianym w przepisach odrębnych.

– 10 –

9. Posiedzenia Komisji zwołuje Przewodniczący w miarę potrzeb, co najmniej raz na

trzy miesiące. Ponadto posiedzenia Komisji zwołuje się na wniosek co najmniej jednej

czwartej jej członków oraz na wniosek Rzecznika Praw Obywatelskich.

10. Pierwsze posiedzenie Komisji oraz pierwsze posiedzenie Komisji po zwolnieniu

stanowiska Przewodniczącego zwołuje Rzecznik Praw Obywatelskich, który przewodniczy

posiedzeniom do czasu wyboru nowego Przewodniczącego.

11. Przewodniczącego i wiceprzewodniczącego Komisji wybierają ze swojego grona i

odwołują członkowie Komisji.

12. Szczegółowy sposób i tryb pracy Komisji określa regulamin uchwalony przez

Komisję na pierwszym posiedzeniu.

13. Kadencja Komisji trwa 6 lat, licząc od dnia powołania ostatniego członka.

Członkowie Komisji pełnią swoje funkcje do czasu powołania następców. Ta sama osoba nie

może być powołana na członka Komisji na więcej niż dwie następujące po sobie kadencje.

14. Odwołanie członka Komisji przez organ uprawniony do jego powołania może

nastąpić wyłącznie w przypadku:

1) zrzeczenia się funkcji członka Komisji,

2) choroby trwale uniemożliwiającej sprawowanie funkcji,

3) skazania prawomocnym wyrokiem za popełnienie przestępstwa z winy umyślnej,

4) złożenia niezgodnego z prawną oświadczenia lustracyjnego, stwierdzonego

prawomocnym orzeczeniem sądu,

5) naruszenia przepisów ustawy stwierdzonego prawomocnym orzeczeniem sądu.

6) w przypadku nieusprawiedliwionej nieobecności na trzech kolejnych posiedzeniach

Komisji.

15. W razie odwołania lub śmierci członka Komisji przed upływem kadencji, właściwy

organ powołuje nowego członka na okres do końca tej kadencji.

Art. 16. Do zadań Komisji należy w szczególności:

1) gromadzenie informacji o zgłoszeniach nieprawidłowości otrzymanych przez właściwe

organy, w tym o liczbie otrzymanych zgłoszeń, rodzaju zgłaszanych nieprawidłowości

oraz działaniach podjętych w następstwie ich otrzymania lub sposobie załatwienia

sprawy,

2) monitorowanie sposobu postępowania z otrzymanymi zgłoszeniami przez właściwe

organy,

– 11 –

3) opracowywanie rekomendacji i zaleceń dla wewnętrznych procedur zgłaszania

nieprawidłowości,

4) opiniowanie projektów aktów normatywnych dotyczących statusu prawnego i ochrony

sygnalistów,

5) upowszechnianie standardów ochrony sygnalistów oraz współpraca z innymi organami,

organizacjami pozarządowymi i instytucjami w zakresie promowania najlepszych

standardów procedur zgłaszania nieprawidłowości oraz budowania środowiska

zawodowego sprzyjającego informowaniu o nieprawidłowościach.

Art. 17. 1. Właściwe organy przekazują Komisji informacje wskazane w art. 16

pkt 1 w terminie do dnia 31 października każdego roku.

2.Na żądanie Komisji właściwe organy przekazują wyjaśnienia dotyczące informacji, o

których mowa w ust. 1 w terminach i w formie określonych przez Komisję.

3.Rada Ministrów określi, w drodze rozporządzenia, szczegółowy zakres informacji, o

których mowa w ust. 1, a także tryb i format ich przekazywania, z uwzględnieniem

konieczności zapewnienia sprawnego gromadzenia danych przez Komisję oraz kompletności

i aktualności przekazywanych danych.

Art. 18. 1. Komisja może:

1) powoływać ekspertów;

2) zapraszać do uczestnictwa w jej posiedzeniach przedstawicieli organów administracji

publicznej, przedstawicieli organizacji związkowych, przedstawicieli organizacji

pracodawców i przedstawicieli organizacji pozarządowych niereprezentowanych w Komisji

oraz inne osoby, których uczestnictwo może wspomóc realizację zadań Komisji;

3) zlecać przeprowadzanie badań i opracowanie ekspertyz związanych z realizacją jej

zadań.

Art. 19. 1. Obsługę techniczną, organizacyjną i kancelaryjno-biurową Komisji

zapewnia Biuro Komisji.

2.Pracami Biura Komisji kieruje Dyrektor Biura powoływany przez Przewodniczącego

Komisji.

3. Przewodniczący Komisji odwołuje Dyrektora Biura na wniosek zgłoszony przez co

najmniej połowę członków Komisji.

– 12 –

4.W zakresie obowiązków związanych z realizacją zadań Komisji, Dyrektor Biura

podlega Przewodniczącemu Komisji.

5. Organizację i tryb działania Biura określa regulamin uchwalany przez Komisję.

Art. 20. 1. Wydatki związane z funkcjonowaniem Komisji i Biura są pokrywane z

budżetu państwa z części 31 – Praca, w ramach wyodrębnionego rozdziału klasyfikacji

budżetowej.

2.Projekt planu finansowego Biura jest przygotowywany przez Dyrektora Biura i

podlega zatwierdzeniu przez Komisję.

3. Za udział w pracach Komisji przysługują diety oraz zwrot kosztów podróży na

zasadach określonych w przepisach wydanych na podstawie art. 77 5 §2 Kodeksu pracy.

4. Pracodawca jest obowiązany zwolnić pracownika będącego członkiem Komisji od

pracy w celu wzięcia udziału w posiedzeniach Komisji. Za czas zwolnienia pracownik

zachowuje prawo do wynagrodzenia ustalonego według zasad obowiązujących przy

obliczaniu ekwiwalentu pieniężnego za urlop wypoczynkowy, pokrywanego z budżetu

państwa z części 31 – Praca, w ramach wyodrębnionego rozdziału klasyfikacji budżetowej

części

5.W terminie do dnia 31 stycznia każdego roku Dyrektor Biura przedstawia Komisji

sprawozdanie z wykonania planu finansowego Biura za rok poprzedni.

6.Komisja zatwierdza sprawozdanie w terminie do końca lutego danego roku.

Rozdział 5.

Przepisy karne

Art. 21. 1. Kto podejmuje działania odwetowe wobec sygnalisty, jeżeli działania

te doprowadziły do powstania po stronie sygnalisty ciężkiego lub nieodwracalnego

uszczerbku na zdrowiu lub wywołały u niego zaniżoną ocenę przydatności zawodowej,

podlega karze grzywny lub karze ograniczenia wolności. 

– 13 –

2.Tej samej karze podlega ten, kto kieruje podejmowaniem działań odwetowych przez

inną osobę lub wykorzystując uzależnienie innej osoby od siebie, poleca jej podjęcie takich

działań.

Art. 22. Kto ujawnia dane osobowe sygnalisty lub inne dane pozwalające na ustalenie

jego tożsamości w sposób sprzeczny z art. 9,

podlega karze grzywny.

Art. 23. Kierownik jednostki sektora finansów publicznych, w której nie wprowadzono

wewnętrznej procedury zgłaszania nieprawidłowości w zakresie wskazanym w art. 8 lub w

której procedura ta nie jest stosowana

podlega karze grzywny.

Art. 24. Osoba, która dokonując zgłoszenia nieprawidłowości działa ze świadomością,

że przekazywane informacje są nieprawdziwe,

podlega karze grzywny.

Art. 25. Jeżeli pracodawca, którego dotyczy nieprawidłowość wykaże, że dołożył

wszelkich starań, aby do jej wystąpienia nie doszło, w tym w szczególności wprowadził

skuteczny system informowania o nieprawidłowościach, sąd lub inny właściwy organ może

złagodzić wymiar kary orzekanej z tytułu naruszenia albo odstąpić od jej wymierzenia i

umorzyć postępowanie.

Rozdział 6.

Zmiany w przepisach

Art. 26. W ustawie z dnia 6 czerwca 1997 r. Kodeks karny (Dz.U. Nr 88, poz. 553 ze

zm.):

1)w art. 213 po § 2 dodaje się § 3 w brzmieniu:

"§ 3. Nie popełnia przestępstwa określonego w art. 212 § 1 lub 2, kto dokonuje

zgłoszenia nieprawidłowości w rozumieniu ustawy z dnia … o ochronie sygnalistów

(Dz. U. …) na zasadach i w trybie określonym w tej ustawie.";

– 14 –

2)w art. 230 po § 2 dodaje się § 3 w brzmieniu:

"§ 3. Nie podlega karze sprawca przestępstwa określonego w § 1 albo w § 2, jeżeli

korzyść majątkowa lub osobista albo ich obietnica zostały przyjęte, a sprawca

zawiadomił o tym fakcie organ powołany do ścigania przestępstw i ujawnił wszystkie

istotne okoliczności przestępstwa, zanim organ ten o nim się dowiedział.";

3)w art. 234 dotychczasową treść oznacza się jako § 1 i dodaje się § 2 w brzmieniu:

"§ 2. Nie popełnia przestępstwa określonego w § 1, kto dokonuje zgłoszenia

nieprawidłowości w rozumieniu ustawy z dnia … o ochronie sygnalistów (Dz. U. …) na

zasadach i w trybie określonym w tej ustawie.";

4)art. 237 otrzymuje brzmienie:

"Przepis art. 233 § 5 pkt 2 stosuje się odpowiednio do przestępstw określonych w art.

234 § 1, art. 235 oraz w art. 236 § 1.";

Art. 27. W ustawie z dnia 27 sierpnia 2009 r. o finansach publicznych (Dz.U. Nr 157,

poz. 1240 ze zm.) w art. 53 ust. 1 otrzymuje następujące brzmienie:

"1. Kierownik jednostki sektora finansów publicznych, zwany dalej

"kierownikiem jednostki", jest odpowiedzialny za całość gospodarki finansowej tej

jednostki, z zastrzeżeniem ust. 5, a także za wprowadzenie wewnętrznej procedury

zgłaszania nieprawidłowości, o której mowa w ustawie z dnia … o ochronie sygnalistów

(Dz. U. …) oraz nadzór nad jej stosowaniem."

Art. 28. W ustawie z dnia z dnia 26 czerwca 1974 r. Kodeks pracy (Dz.U. Nr 24, poz.

141 ze zm.) w art. 108:

1)w § 1 zdanie wprowadzające otrzymuje brzmienie:

"§ 1. Za nieprzestrzeganie przez pracownika ustalonej organizacji i porządku w

procesie pracy, przepisów bezpieczeństwa i higieny pracy, przepisów

przeciwpożarowych, przyjętego sposobu potwierdzania przybycia i obecności w pracy

oraz usprawiedliwiania nieobecności w pracy, a także za podejmowanie działań 

– 15 –

odwetowych w rozumieniu ustawy z dnia … o ochronie sygnalistów (Dz. U. …)

pracodawca może stosować:";

2)§ 2 otrzymuje brzmienie:

"§ 2. Za nieprzestrzeganie przez pracownika przepisów bezpieczeństwa i higieny

pracy lub przepisów przeciwpożarowych, opuszczenie pracy bez usprawiedliwienia,

stawienie się do pracy w stanie nietrzeźwości lub spożywanie alkoholu w czasie pracy

albo podejmowanie działań odwetowych w rozumieniu ustawy z dnia … o ochronie

sygnalistów (Dz. U. …) - pracodawca może również stosować karę pieniężną.".

Art. 29. W ustawie z dnia 27 sierpnia 2009 r. o finansach publicznych (Dz.U. Nr 157,

poz. 1240) w art. 68 w ust. 2 pkt 1 otrzymuje brzmienie:

„1) zgodności działalności z przepisami prawa oraz procedurami wewnętrznymi, w tym

stosowania procedur zgłaszania nieprawidłowości;”.

Art. 30. W ustawie z dnia 5 sierpnia 2015 r. o nieodpłatnej pomocy prawnej oraz

edukacji prawnej (Dz.U. z 2015 r. poz. 1255 ze zm.) w art. 4 w ust. 1 po pkt 8 dodaje się

pkt 9 w brzmieniu:

„9) osobie chcącej dokonać zgłoszenia nieprawidłowości w rozumieniu przepisów

ustawy z dnia … o ochronie sygnalistów (Dz. U. …) – w zakresie ustalenia czy

zachodzą okoliczności, o których mowa w art. 6 ust. 1 tej ustawy”.

Art. 31. W ustawie z dnia 24 kwietnia 2003 r. o działalności pożytku publicznego i o

wolontariacie (Dz. U. z 2018 r. poz. 450. ze zm.) w art. 35 ust. 2 dodaje się pkt 9 w

brzmieniu:

8) organizowanie wyborów przedstawicieli organizacji pozarządowych do składu

Komisji do spraw Ochrony Sygnalistów, o której mowa w art. 15 ustawy z dnia ... o

ochronie sygnalistów.

– 16 –

Rozdział 7.

Przepisy przejściowe i końcowe

Art. 32. Kierownicy jednostek sektora finansów publicznych wprowadzają wewnętrzne

procedury zgłaszania nieprawidłowości w podlegających im jednostkach nie później niż w

ciągu 6 miesięcy od dnia wejścia w życie niniejszej ustawy.

Art. 33. Pierwszą informację, o której mowa w art. 17 ust. 1 właściwe organy

sporządzają i przekazują Komisji w terminie 12 miesięcy od dnia wejścia w życie niniejszej

ustawy.

Art. 34. Ustawa wchodzi w życie po upływie 90 dni od dnia ogłoszenia.